Η ξηροφθαλμία είναι μία πολύ συχνή πάθηση των ματιών, η οποία μπορεί να προκαλέσει καθημερινή ενόχληση, κόπωση και διακυμάνσεις στην όραση.

Πολλοί ασθενείς περιγράφουν ότι αισθάνονται:

• κάψιμο ή τσούξιμο,
• αίσθημα ξένου σώματος ή «άμμου» στα μάτια,
• βάρος ή κόπωση στα μάτια,
• ερυθρότητα,
• θολή όραση που μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα,
• δυσφορία κατά τη χρήση υπολογιστή ή κινητού,
• ενόχληση με τους φακούς επαφής,
• ή ακόμη και αυξημένη δακρύρροια.

Τα συμπτώματα συχνά επιδεινώνονται:

• μετά από πολλές ώρες μπροστά σε οθόνες,
• σε χώρους με κλιματισμό,
• κατά την οδήγηση,
• μετά από πολύωρη ανάγνωση,
• ή σε περιβάλλον με ξηρή ατμόσφαιρα και αέρα.

Τι είναι η ξηροφθαλμία;

Η επιφάνεια του ματιού καλύπτεται φυσιολογικά από ένα λεπτό στρώμα δακρύων, τη δακρυϊκή στιβάδα, η οποία προστατεύει, λιπαίνει και διατηρεί καθαρή και ομαλή την όραση.

Όταν:

• η παραγωγή δακρύων μειώνεται,
• ή τα δάκρυα εξατμίζονται πιο γρήγορα από το φυσιολογικό,

τότε δημιουργείται αστάθεια της δακρυϊκής στιβάδας και εμφανίζεται ξηροφθαλμία.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να είναι ήπια και παροδική ή πιο χρόνια και επίμονη.

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες;

Οι συχνότεροι παράγοντες που σχετίζονται με ξηροφθαλμία είναι:

• πολύωρη χρήση υπολογιστή, tablet και κινητού,
• μειωμένο βλεφάρισμα κατά τη χρήση οθονών,
• ηλικία,
• ορμονικές μεταβολές,
• χρήση φακών επαφής,
• βλεφαρίτιδα και δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων,
• ξηρό περιβάλλον ή κλιματισμός,
• ορισμένα φάρμακα,
• προηγούμενη διαθλαστική χειρουργική (LASIK, PRK),
• καθώς και αυτοάνοσα νοσήματα, όπως το σύνδρομο Sjögren.

Σήμερα, μία από τις συχνότερες αιτίες είναι η αυξημένη εξάτμιση των δακρύων λόγω δυσλειτουργίας των μεϊβομιανών αδένων.

Είναι σοβαρή πάθηση;

Στις περισσότερες περιπτώσεις η ξηροφθαλμία δεν είναι επικίνδυνη, μπορεί όμως να επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής και την καθημερινή λειτουργικότητα.

Σε πιο έντονες ή χρόνιες μορφές μπορεί να προκαλέσει:

• επίμονο ερεθισμό,
• φλεγμονή της οφθαλμικής επιφάνειας,
• δυσανεξία στους φακούς επαφής,
• ή διαταραχές στην ποιότητα της όρασης.

Για τον λόγο αυτό, όταν τα συμπτώματα επιμένουν, είναι σημαντική η σωστή οφθαλμολογική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται:

• στα συμπτώματα του ασθενούς,
• στο ιστορικό,
• και στην κλινική εξέταση της οφθαλμικής επιφάνειας και της δακρυϊκής στιβάδας.

Κατά την εξέταση αξιολογούνται:

• η ποσότητα και η ποιότητα των δακρύων,
• η σταθερότητα της δακρυϊκής στιβάδας,
• η κατάσταση των βλεφάρων και των μεϊβομιανών αδένων,
• καθώς και τυχόν σημεία φλεγμονής ή βλάβης της οφθαλμικής επιφάνειας.

Η σωστή διάγνωση είναι σημαντική, επειδή δεν έχουν όλες οι μορφές ξηροφθαλμίας την ίδια αιτία ή την ίδια θεραπεία.

Αντιμετώπιση της ξηροφθαλμίας

Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την αιτία και τη βαρύτητα της κατάστασης.

Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• τεχνητά δάκρυα,
• οδηγίες για καλύτερη χρήση οθονών,
• υγιεινή βλεφάρων και θερμές κομπρέσες,
• θεραπεία βλεφαρίτιδας,
• ειδική αγωγή για φλεγμονή της οφθαλμικής επιφάνειας,
• ή πιο εξειδικευμένες θεραπείες σε σοβαρότερες περιπτώσεις.

Στόχος δεν είναι μόνο η προσωρινή ανακούφιση, αλλά η συνολική βελτίωση της ποιότητας της δακρυϊκής στιβάδας και της άνεσης των ματιών.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε οφθαλμίατρο;

Οφθαλμολογικός έλεγχος συνιστάται όταν:

• τα συμπτώματα επιμένουν,
• υπάρχει συχνή ανάγκη χρήσης τεχνητών δακρύων,
• η όραση θολώνει ή κουράζεται εύκολα,
• υπάρχει έντονη ερυθρότητα ή δυσφορία,
• ή όταν οι φακοί επαφής δεν είναι πλέον ανεκτοί όπως παλαιότερα.

Η σωστή αξιολόγηση βοηθά στην αναγνώριση της αιτίας και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης.

KΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΚΑΝΤΑΡΑΚΗΣ M.D., F.E.B.Oph
ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΟΣ
FELLOW OF THE EUROPEAN BOARD OF OPHTHALMOLOGY
ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ
ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ